Szkoła Podstawowa im. Władysława Beliny - Prażmowskiego w Zahutyniu

Artykulacja głosek -SZ- Z-CZ- DZ

SZ

Informacja dla rodziców:

SPÓŁGŁOSKA USTNA, BEZDŹWIĘCZNA, PRZEDNIOJĘZYKOWO- DZIĄSŁOWA, SZCZELINOWA, TWARDA

 

OPIS ARTYKULACJI:

Informacja dla rodziców:

PODCZAS ARTYKULACJI GŁOSKI „SZ”:

WARGI SĄ ZAOKRĄGLONE, WYSUNIĘTE DO PRZODU, JAK PODCZAS WYMAWIANIA „U”, PRZYBIERAJĄ KSZTAŁT RYJKA

TAKI UKŁAD UST POWODUJE UNIESIENIE JĘZYKA W KIERUNKU WAŁKA DZIĄSŁOWEGO, TAM TWORZY SIĘ SZCZELINA, KTÓRA NADAJE BRZMIENIE TEJ GŁOSCE

BOKI JĘZYKA DOTYKAJĄ GÓRNYCH ZEBÓW I DZIĄSEŁ

ZĘBY SĄ ZWARTE

 

„Sz” pojawia się zwykle około 4- 5 roku życia dziecka. Ćwiczenia wykonujemy dokładnie i nie spieszymy się, pamiętając o zasadzie stopniowania trudności (według, której ułożono zamieszczony materiał), czyli, że dopiero po opanowaniu ćwiczeń początkowych przechodzimy do kolejnych. Głoska „sz” musi być dobrze opanowana, gdyż jest ona podstawą do dalszych ćwiczeń z tego szeregu, a więc z „ż, cz, dz”. Nie wolno wywoływać tych wszystkich głosek od razu. Pierwsze ćwiczymy „sz”, dopiero po dobrym opanowaniu tej głoski przechodzimy do „z, cz, dż”.

 

Umiejętność unoszenia (pionizacji) języka w kierunku wałka dziąsłowego jest niezbędna do artykulacji wszystkich głosek dziąsłowych( sz, ż, cz, dż, r, l, li). Jeżeli dziecko ma trudności z uniesieniem języka polecamy wysunąć język na brodę, sprawdzając czy czubek nie przybiera kształtu serduszka- wskazuje to na zbyt krótkie wędzidełko, uniemożliwiające oparcie czubka języka na wałku dziąsłowym u góry za przednimi zębami. Wędzidełko można rozciągnąć poprzez ćwiczenia i masaże wykonywane bardzo miękką szczoteczką do zębów lub kciukiem i palcem wskazującym. Jeżeli to nie przynosi skutku należy udać się do lekarza, który podejmie decyzję o podcięciu wędzidełka.

 

Jeżeli dziecko nie wyczuwa miejsca ułożenia języka, stosujemy uczulanie miejsc artykulacyjnych. W tym celu trzeba dotknąć czubka języka i miejsce za wałkiem dziąsłowym (za górnymi, przednimi zębami) trzonkiem zimnej, metalowej łyżeczki. W trudnych przypadkach pomagamy dziecku unosząc szpatułką język za górne zęby. Zęby zbliżamy i wargi lekko wysuwamy do przodu poprzez naciśnięcie policzków.

 

ĆWICZENIA USPRAWNIAJĄCE JĘZYK:

Ćwiczenia do przeprowadzania z dzieckiem:

 

  1. Wystawianie i chowanie języka.
  2. Unoszenie szerokiego języka na górną wargę (szeroki język uzyskamy poprzez lekkie przygryzienie go zębami).
  3. Unoszenie szerokiego języka na górne zęby.
  4. Cofanie szerokiego języka wzdłuż podniebienie zaczynając od wałka dziąsłowego za zębami.
  5. Klaskanie językiem (tzw. konik).
  6. Mlaskanie, naśladowanie ssania cukierka.
  7. Masaż języka poprzez wsuwanie i wysuwanie go między lekko rozwarte zęby.
  8. Na wałku dziąsłowym (za przednimi, górnymi zębami)  przyklejamy kawałek opłatka, który dziecko powinno odkleić czubkiem języka.

 

ĆWICZENIA ARTYKULACYJNE NIEZBĘDNE DO WYWOŁANIA
I UTRWALENIA GŁOSKI „SZ”:

Ćwiczenia do przeprowadzenia z dzieckiem:

Ćwiczenia wykonujemy przed lustrem.

 

1.Polecamy dziecku:

język unieść do wałka dziąsłowego za górnymi zębami (nie dociskać za mocno, gdyż musi tam powstać szczelina),

zęby złączyć,

ułożyć usta „w ryjek”,

wymawiamy „szu” lub „szumi” (na palcach: serdecznym, środkowym
i wskazującym przyłożonych do ust sprawdzamy wydostający się z ust strumień powietrza).

 

2.Utrwalamy wymowę głoski w sylabach, wyrazach i zdaniach:

sza, szo, sze, szu, szy,

asza, oszo, esze, uszu, yszy,

asz, osz, esz, usz, ysz,

aszo, asze, aszu, aszy,

osza, osze, oszu, oszy,

usza, usze, uszo, uszy,

esza, eszo, eszu, eszy,

ysza, yszo, yszu, ysze,

isza, iszo, iszu, isze, iszy,

 

szafa, szalik, szatnia, szabla, szachy, szopa, szofer, szeroki, szelki, szuflada, szufelka, szyba, szyja, szyny, szynka, szydełko,

szary szalik, szerokie szelki,

kasza, kaszel, maszyna, nosze, kosze, kalosze, koszyk, koszula, kieszeń, wieszak, puszek, groszek,

kosz, listonosz, kapelusz, mysz,

nasza szatnia, koszyk gruszek.

 Na wieszaku wisi szalik.

W szatni stoją wieszaki.

W koszyku jest groszek.

Mama szyje koszulę.

 

Szkoła, szkło, szklanka, szpulka, szpital, szpada, szpak, sznurek, sznurowadło, szmata, myszka, puszka, broszka, gruszka, poduszka, szyszka,

Szkolna szatnia, pluszowy kapelusz, puszka groszku, wyszywana poduszka, bursztynowa broszka, wasza szkoła,

W szkole jest szatnia.

W szufladzie są szachy.

Nasza pani pisze na maszynie.

 Urszula idzie do szkoły.

 Szymek ma szarą koszulę.

Wszystkie przedszkolaki noszą fartuszki.

 

3. Różnicujemy sz- s:

s- język na dole za zębami buzia uśmiech

sz- język u góry za zębami, buzia ryjek

 

sa- sza          as- asz          asa- asza

so- szo          os- osz         oso- oszo

se- sze          es- esz          ese- esze

su- szu          us- usz          usu- uszu

sy- szy          ys- ysz          ysy- yszy

 sad- szabla                         składka- szkielet

sakiewka- szachy               skorupka- szkoła

sala- szafa                          skowronek- szkło

salon- szablon                    słaby- szopka

samochód- szata                smuga- szmata

samolot- szalupa                 smutek- szminka

sanki- szampon                   sobota- szyja

 autobus- afisz                      kaktus- koklusz

bambus- busz                      las- kosz

fotos- gulasz                        nos- nasz

gips- mysz                           pies- plusz

globus- kalosz                     tenis- tusz

hałas- kapelusz                    wąs- wasz

bus- busz                           sok- szok

kos- kosz                           sum- szum

napis- napisz                     sypki- szybki

plus- plusz                        syk- szyk

podpis- podpisz                kasa- kasza

was- wasz                         kaski- kaszki

sala- szala                         kusa- kusza

 szpitalna sala                    nasz adres

szelki Sławka                    wasz autobus

surowa szynka                  kalosz Borysa

smutny Szymek                pies Łukasza

szkodliwe spaliny             głos listonosza

szara sukienka                  wąs myszy

szerokie spodnie               najlepsza piosenka

stara szata                         napuszona jaskółka

szybkie sanki                    blaszana kasetka

szklana salaterka               nadąsany Łukasz

 

listonosz, osuszy, oszustwo, pastuszek,

serduszko, staruszek, susza, szablista, szałas, szosa.

 

Koło szkoły stoją sanki.

W szafie wisi sukienka.

Mama przyniosła ze sklepu szynkę.

W koszyku jest sałata. Stefek kaszle.

W szufladzie są spinki.

Przy szpitalu rosną sosny.

W szopie stoi kosa.

 

Ż

     Informacja dla rodziców:

 

„Ż”- układ języka i warg tj. przy głosce „sz”. Strumień powietrza słaby, gdyż część jego została użyta na drgania strun głosowych (głoska dźwięczna- możemy dźwięczność sprawdzić dotykając dłonią krtani lub kładąc dłoń na głowie).

 Pojawia się w tym samym okresie, co głoska „sz”,
a więc około 4- 5 roku życia. Osobnych ćwiczeń usprawniających nie prowadzimy, gdyż zostały one już zrealizowane przy ćwiczeniu „sz” od razu dla całego szeregu „sz, ż, cz, dz”. Głoskę tę ćwiczymy tak samo jak „sz”, tzn. najpierw w izolacji, a następnie z samogłoskami. Przy tych ćwiczeniach nie zapominamy włączać opanowanej już głoski „sz”, dla jej utrwalenia(np. żółty szalik).

 

Utrwalamy wymowę głoski w sylabach, wyrazach i zdaniach:

     Ćwiczenia do przeprowadzenia z dzieckiem:

 

ża, żo, że, żu, ży

aża, ożo, eże, użu, yży

 

żaba, żagiel, żaglówka, żarówka, żołędzie, rzodkiewka, rzeka, żółty, żółw, żuk, żyto, żyletka, żyrafa, żyrandol,

 żółta żaglówka, szeroka rzeka,

 

plaża, jarzyny, orzechy, morze, korzeń, kożuch, nożyk, róża, duży, wieża, leżak, koleżanka, talerzyk, dyżurny, wierzba, grzyby, grzebień, żużel,

 

duży żuk, korzenie wierzby, różne warzywa, różowy leżak, szary kożuch, szumi morze, koszyk żołędzi

 

Na talerzu leżą rzodkiewki.

Nad rzeką rosną wierzby.

Po rzece pływają żaglówki.

Koło żłobka rosną drzewa.

Na wieży stoi strażak.

Grzesio jest dyżurnym.

Pod drzewem leżą żołędzie.

 

 

 

CZ

    Informacja dla rodziców:

 

„CZ”- układ języka i warg tj. przy głosce „sz, ż”. Strumień powietrza jest przerywany, co można wyczuć na dłoni zbliżonej do ust. Jest głoską krótkotrwałą, przy przedłużeniu przechodzi w „sz”.

Pojawia się w tym samym okresie, co głoska „sz”, a więc około 4- 5 roku życia. Osobnych ćwiczeń usprawniających nie prowadzimy, gdyż zostały one już zrealizowane przy ćwiczeniu „sz” od razu dla całego szeregu „sz, ż, cz, dz”. Głoskę tę ćwiczymy tak samo jak „sz”, tzn. najpierw w izolacji, a następnie z samogłoskami. Przy tych ćwiczeniach nie zapominamy włączać opanowanej już głoski „sz, ż”, dla jej utrwalenia.

Gdyby jednak były kłopoty z artykulacją „cz”, to polecamy dziecku unieść język za górne zęby, za wałek dziąsłowy. Początkowo polecamy wymawiać krótkie „t”, a następnie długie „sz” (t + sz = cz), powoli przechodząc do „cz”. 

 

Utrwalamy wymowę głoski w sylabach, wyrazach i zdaniach:

     Ćwiczenia do przeprowadzenia z dzieckiem:

 

cza, czo, cze, czu czy,

acza, oczo, ecze, uczu, yczy,

acz, ocz, ecz, ucz, ycz,

 

czapka, czajnik, czarny, czoło, czołg, czosnek, czepek, czerwony, czekolada, czubek, czupryna, czytanka, czytelnia,

 

czerwona czapka, duży czołg, czysty szalik, żółty czepek,

 

znaczek, haczyk, oczy, boczek, uczeń, klucze, pieczeń, pieczątka, liczydła, pączek, tęcza,

 

płacz, warkocz, miecz, mecz, klucz,

 

szkolna pieczątka, duży klucz, żelazny haczyk, wieczorny mecz,

człowiek, cztery, czwórka, czwartek, kaczka, paczka, teczka, beczka, doniczka, słonecznik, poczta,

 

znaczek pocztowy, paczka czekolady, słoneczny czwartek, smaczny boczek, czysta doniczka, cztery beczki,

 

Na poczcie sprzedają znaczki.

Czarek ma czołg.

W doniczce są czerwone kwiaty.

Na poleczce leży klucz.

Dziewczynka płacze.

Mam czerwoną czapeczkę.

Uczeń poszedł do czytelni.

 

SZCZ

szcza, szczo, szcze, szczu, szczy,

 

szczaw, szczotka, szczeble, szczęka, szczeniak, szczupak, szczygieł, paszcza, puszcza, leszczyna, deszczówka, jeszcze, jaszczurka, płaszcz, deszcz, barszcz, leszcz,

 

Szczepan ma szary płaszcz.

W garnuszku jest barszcz.

Wczoraj padał deszcz.

Pod krzaczkiem kryje się jaszczurka.

Na leszczynie siedzą szczygły.

Na stołeczku leży szczotka.

    Informacja dla rodziców:

 

„DŻ”- jeśli głoski „sz, ż cz” są już wymawiane prawidłowo, głoska „dż” pojawi się samoistnie. Dlatego nie podaję osobnego zestawu wyrazów
i zdań. Wyrazów jest niewiele, są mało używane, a w większości- obcego pochodzenia. Proponuję poćwiczyć:

 

dżokej, dżem, drożdże, dżungla, jeżdżą, gwiżdżą, dżdżownica, dżdżysty,

 

Utrwalanie głosek: sz, ż, cz, dż:

 

Na wieszaku wisi żółta czapka.

Koło szafy stoi szczotka.

Blisko szkoły jest skrzynka pocztowa.

Na tapczanie leży duża poduszka.

Na drzewie siedzą cztery szczygły.

W szkole dzieci piszą i czytają.

Na poleczce stoi żelazko.

Po deszczu jest tęcza.

Pod leszczyną leżą orzeszki.

W kieszeni mam czystą chusteczkę.

Dziewczynka ma czerwony płaszczyk.

Chłopczyk poszedł nad rzeczkę.

Jerzy uczy się dobrze.

Mama piecze szarlotkę.

Mareczek przyniósł ze sklepu koszyk szczawiu.

Zosia włożyła wyprasowany fartuszek.

Przed szkołą stoją trzy samochody.

 

 

Opracowano na podstawie: Jagoda Cieszyńska „Metody wywoływania głosek,

Genowefa Demel „Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola”.

Maria Górnicka, Elżbieta Kulbacka „Możemy mówić poprawnie”.